ياد كرده است . « 1 » زبيربن به كار فرزند عبد الله بن مصعب بن ثابت بود و ثابت فرزند عبد الله بن زبير كه سالها بر حجاز و عراق حكمرانى كرد و در برابر امويان ايستاد و عاقبت در سال 73 هجرى كشته شد . در خاندان زبير علايق علمى وجود داشته است . از متقدمين آنها عروة بن زبير است كه عمده راوى اخبار عايشه است و از متأخرين آنها يكى مصعب زبيرى و ديگرى همين زبير بن به كار . مصعب ، عموى زبيربن به كار بود ، و دقيقاً از نظر علمى زمينهء مشتركى با وى داشت . شاهد مهم آنكه از هر دوى آنها كتابى در نسب قريش بر جاى مانده است . زمينهء كار علمى زبير بن به كار ، تاريخ ، نسب و شعر و ادب است . اينها علومى بوده كه با هم پيوندى عميق داشته است . زبيربن به كار از چيره دستان اين قبيل آگاهىهاى ادبى - تاريخى است . هم كتاب موفقيات او ، و هم كتاب نسب قريش و اخبارها نشان از احاطهء او بر اخبار تاريخى و نسب قبيلهء پرنفوذ قريش دارد . كتابى ديگرى كه از وى مانده ، ازواج النبى صلى الله عليه و آله و سلم است كه با تحقيق سكينه شهابى ( بيروت ، مؤسسة الرسالة ، 1403 ) چاپ شده است . دراين جا مناسب است اشاره كنيم كه آثار بر جاى ماندهء قرن سوم ، به ويژه نيمهء نخست آن از هر جهت بايد غنميت تاريخى به شمار آيد . اين آثار مملو از اخبارى است كه هنوز زير فشار اجتماعى - مذهبى موجود تا حدى طاقت آورده و مىتوان اخبار درست فراوانى را در آنها يافت . به علاوه ، آثار اين قرن در واقع - به استثناى چند متن كوتاه و بلند از قرن دوم - كهنترين آثارى است كه به دست ما رسيده و لاجرم تكيه گاه ما در تحليل تحولات تاريخى دو قرن نخست هجرى است . آثار بر جاى ماندهء زبيربن به كار در شمار همين گونه آثارند ؛ آثارى كه حتى با وجود برخى از گرايشهاى خاندانى و طايفه‌اى ، حاوى اخبار تاريخى منحصر به فرد و بسيار با ارزشند . وى كتابى هم در اخبار مكه داشته كه يكصد و چهل و سه نص آن در اخبار مكه فاكهى حفظ شده است . « 2 » از كتاب تاريخ المدينة او نيز بخش مهمى در المغانم فيروزآبادى دربارهء محل سكونت قبائل در مدينه باقى مانده . همچنين ابن حجر ، نصوصى از آن را در الاصابة نقل كرده است . « 3 » از زندگى سياسى - اجتماعى زبيربن به كار آگاهى فراوانى در دست نيست . تنها مىدانيم كه وى در سالهاى پايانى زندگى خود ، قاضى شهر مكه بوده و اين سمت را متوكل -

--> ( 1 ) . معجم الادباء ، ج 4 ، ص 218 ( 2 ) . اخبار مكه ، فاكهى ، مقدمه ، ص 34 ( 3 ) . التاريخ والمؤرخون بمكة ، ص 19